Koude

Niet alleen bij ijzige expedities, maar ook in de zomer kan onderkoeling optreden. Vooral aan het eind van een wandeltocht: de zon heeft de hele dag geschenen, de vermoeidheid ligt op de loer, tijdens een hoosbui daalt de temperatuur, waarop je misschien niet voldoende bent gekleed.

Risicofactoren

Onderkoeling komt vooral in de bergen voor. In de eerste plaats doordat het weer er snel kan omslaan, maar ook kan het gebeuren dat je door een calamiteit (bijvoorbeeld een ernstige wandelblessure of fietsblessure) gedwongen wordt de nacht buiten door te brengen.

Een belangrijke graadmeter om in te schatten hoeveel risico je loopt, is de gevoelstemperatuur. Deze wordt niet alleen bepaald door de werkelijke temperatuur, maar vooral door de wind: hoe harder de wind, hoe lager de gevoelstemperatuur en hoe sneller je lichaam afkoelt.

Een andere belangrijke factor is je vermoeidheid: hoe langer je gelopen hebt, hoe groter het risico van onderkoeling. Daarnaast lopen kinderen en ouderen nog eens extra risico: kinderen hebben relatief veel lichaamsoppervlak en weinig lichaam; bij ouderen trekken de bloedvaten minder goed samen, waardoor ze meer warmte verliezen.

Symptomen

Onderkoeling begint vaak met rillen, apathie en verward gedrag. Als de lichaamstemperatuur beneden 34 graden komt, worden de spieren stijf en doen zich geheugenstoornissen voor. Beneden 30 graden treedt een toestand van schijndood in. Alleen redding in een ziekenhuis is dan nog mogelijk. Als de temperatuur nog verder zakt, treedt uiteindelijk de dood in.

Ook afzonderlijke lichaamsdelen kunnen bevriezingsverschijnselen vertonen. Daarbij worden verschillende stadia onderscheiden:

  • Eerste graad: witte huid, gevoelloos, tinteling of soms pijn bij het opwarmen.
  • Tweede graad: huid kleurt rood-blauw, zwellingen, blaren, opwarmen is pijnlijk.
  • Derde graad: huid kleurt blauw-zwart, weefsel sterft af in de loop van dagen tot weken, gevoelloos (ook bij opwarmen).

Mocht je willen weten hoe onderkoelde lichaamsdelen er uitzien, dan vind je (niet erg frisse!) plaatjes door in Google Images te zoeken op frostbite.

Behandeling

Geef een slachtoffer van onderkoeling zo mogelijk warme thee, maar beslist geen alcohol. Stop hem of haar in een slaapzak die door iemand anders is voorverwarmd. Gebruik géén kruik. Ook een te warm bad kan averechts werken; een lauw bad is veiliger.

Bij bevriezingsverschijnselen:

  • Zo snel mogelijk terugkeren of onderdak.
  • Blijf zoveel mogelijk uit de wind.
  • Blijf in beweging, tenzij lopen echt niet meer gaat.
  • Onderkoelde voeten: vervang natte sokken door droge (desnoods van iemand anders).
  • Onderkoelde handen en voeten kun je eventueel opwarmen onder de oksel van een tochtgenoot. Niet bij een kachel en met hete voorwerpen opwarmen!
  • Neem aspirine (geen paracetamol) om de bloedsomloop te stimuleren.
  • Niet wrijven, want dat kan het lichaamsweefsel beschadigen.

Preventie

Het spreekt vanzelf dat het belangrijk is goed isolerende wandelkleding of fietskleding te dragen. Vooral een muts is een must, want via het hoofd verliest het lichaam relatief veel warmte. Verder is het raadzaam tijdig te eten en te drinken: door de verbranding produceert je lichaam weer extra warmte.

In geval van nood kan een reddingsdeken onderkoeling vertragen. Zo’n deken – meer een soort aluminiumfolie – weegt maar een paar honderd gram en is te koop in elke buitensportwinkel. Een aankoop waar je geen spijt van krijgt, hoewel criticasters betwijfelen of zo’n reddingsdeken wel echt veel helpt.

Wessel Zweers

Auteur: Wessel Zweers

Liefhebber van wandelen, fietsen en kanovaren. Ervaren webmaster. Oprichter van Trek 11.