GPS

Hoofdzaken

Gps (tegenwoordig met kleine letters geschreven) is de afkorting van Global Positioning Systeem, een draadloos navigatiesysteem waarmee je overal op aarde je precieze positie kunt bepalen. Dit systeem bestaat uit 24 satellieten die op een hoogte van zo’n 20.000 km in een vaste baan om de aarde draaien en signalen uitzenden. Gps bestaat sinds 1995; vooral sinds 2000 heeft het gebruik ervan een grote vlucht genomen.
Een gps-ontvanger is een handzaam toestel om satellietsignalen op te vangen. Aan de hand van deze signalen bepaalt het apparaat waar je je precies bevindt.

De meeste gps-ontvangers hebben echter nog veel meer in hun mars. Ze berekenen bijvoorbeeld ook in welke richting je loopt, wat je snelheid is, hoe ver je van je doel bent verwijderd en hoeveel kilometer je tot nu toe hebt gelopen. De modernste apparaten kunnen zelfs elektronische landkaarten opslaan. Een gps-ontvanger kan dus veel meer dan een kompas.

Gps was ooit ontwikkeld voor militaire doeleinden, maar het systeem is tegenwoordig met name onder automobilisten populair, om geen tijd te verliezen met het zoeken naar de weg. Ook wandelaars en fietsers gebruikten gps aanvankelijk vooral om niet verkeerd te lopen, maar hier spelen andere motieven eveneens een rol, bijvoorbeeld veiligheid en puur vermaak (zie Geocaching).
  • Handzaam: een doorsnee gps-ontvanger is niet veel groter dan een mobiele telefoon.
  • Veel navigatiemogelijkheden: gps biedt veel meer informatie dan een kompas.
  • Extra hulpmiddel bij noodsituaties: bij dichte mist en noodweer kan gps mensenlevens redden.
  • Nieuwe gebruiksmogelijkheden: gps is handig om gelopen routes vast te leggen en uit te wisselen.
  • Het kost enige tijd om gps-navigatie onder de knie te krijgen.
  • Beperkt ontvangst: in bepaalde omstandigheden kan een ontvanger geen verbinding krijgen met satellieten.
  • De kortste route is niet altijd de snelste route: een gps-ontvanger (althans die voor wandelaars) houdt geen rekening met obstakels, zoals snelwegen, spoorlijnen, rivieren en bergen.
  • Niet altijd praktisch: als je met stokken wandelt (bijvoorbeeld bij Nordic Walking of wandelen in de bergen) kom je in feite een hand te kort.
  • Beperkte levensduur batterijen: als de ontvanger permanent is ingeschakeld, raken ze snel op, wat vooral bij meerdaagse tochten kan zorgen voor praktische problemen.

Maar het grootste nadeel van gps vind ik persoonlijk dat het bij sommige mensen kan leiden tot overmoed. Satellietnavigatie is handig, maar zonder kennis en ervaring heb je niets aan een gps-apparaat. Als je je niet bewust bent van de nadelen, biedt gps slechts schijnzekerheid. Zorg dus altijd voor extra hulpmiddelen, zoals routebeschrijving of wandelgids, kaart, kompas en een mobiele telefoon.

Gps in de praktijk

Omgaan met een gps-ontvanger vraagt geen bijzondere wiskundige aanleg of andere gaven, al is het wel iets ingewikkelder dan navigatie met kaart en kompas. Wat je vooral nodig hebt, is veel geduld. Koop geen gps-ontvanger vlak voordat je met vakantie gaat, maar ga er eerst af en toe een dagje mee oefenen. Neem de tijd om ermee vertrouwd te raken. En neem ook altijd de gebruiksaanwijzing mee – al ‘klikkend’ kom je aardig wat te weten, maar sommige opties zijn wat lastiger te vinden.
Gps-apparaten zijn er in soorten en maten, maar vrijwel overal vind je dezelfde basisfuncties terug. Allereerst het contact leggen: zodra je de ontvanger start, gaat deze op zoek naar satellieten. De allereerste keer kan dat 5 tot 10 minuten duren, daarna gaat dit veel sneller. Het apparaat onthoudt namelijk alle posities, zodat het de volgende keer gerichter kan zoeken.

Zodra alle beschikbare satellieten zijn gevonden, kun je de wandeling beginnen en die ondertussen via je gps-ontvanger volgen. Dit zijn de schermpjes van bijvoorbeeld een Garmin eTrex:

  • hoofdmenu: toegang tot o.a. basisinstellingen en opgeslagen routes;
  • satellietscherm: een schematisch weergegeven sterrenhemel met de plaatsen van alle satellieten en daaronder je huidige positie (in coördinaten en in hoogte);
  • kaartscherm: een kaartje met de tot nu gevolgde route en nabijgelegen plaatsen (je kunt in- en uitzoomen);
  • navigatiescherm: een soort kompas, met daaronder je huidige snelheid en koers (noord, oost, zuid, west);
  • tripcomputer: hoe laat is het, hoe lang heb je gelopen, hoe lang gepauzeerd, hoeveel kilometer afgelegd, je snelheid (gemiddeld en maximum).

Verder heeft een gps-ontvanger een aantal extra bedieningsknoppen om bijvoorbeeld te switchen tussen schermpjes, om in- en uit te zoomen en om de huidige positie op te slaan.

Coördinaten zijn cijferreeksen die je exacte positie op aarde weergeven. Ze vormen de basis van gps-navigatie.

Coördinaten zijn gebaseerd op twee belangrijke lijnen: de Greenwich-meridiaan (noord-zuid) en de evenaar (west-oost). Een voorbeeld: de plaats waar we deze woorden schrijven, wordt weergegeven met de coördinaten N 52° 00,781′ O 004° 43,253′. Dit betekent niets anders dan de positie 52 graden plus bijna 1 minuut ten noorden van de evenaar en 4 graden plus ruim 43 minuten ten oosten van de Greenwich-meridiaan.

Waypoints, een enkele keer ook wel landmarks genoemd, zijn niets anders dan de coördinaten van karakteristieke punten die je tijdens een wandeling passeert, bijvoorbeeld splitsingen, scherpe bochten, uitzichtpunten of de locatie van een cache. Je kunt tijdens je wandeling zelf waypoints opslaan in het geheugen van je ontvanger, maar ook die van anderen nalopen.
Op verschillende manieren:

  • door ze tijdens je wandeling zelf op te slaan in je ontvanger;
  • door waypoints van anderen te downloaden van internet of van cd-rom en ze via je computer te uploaden naar je gps-ontvanger;
  • door ze zelf te berekenen aan de hand van topografische kaarten en een liniaal of kaarthoekmeter, en ze handmatig in te voeren in je ontvanger.
Bij de meeste gps-ontvangers is het niet noodzakelijk om handmatig waypoints vast te leggen. Ze kunnen ook zelf automatisch de hele route registreren. Natuurlijk moet je die wel de hele wandeling aan laten staan. Zo’n vastgelegde route noemt men een track. Een track zie je op je schermpje weergegeven als een ononderbroken lijn.
Vooral internet: zie de links onderaan de pagina.

Een gps-ontvanger kopen

In computerwinkels kom je vooral gps-systemen voor automobilisten tegen. Het bekendste merk op dit gebied is natuurlijk TomTom. Deze zijn bedoeld voor inbouw in een auto, niet om tijdens een wandeling mee te nemen.

Voor fietsers en wandelaars zijn meer handzame modellen ontwikkeld, ongeveer ter grootte van een mobiele telefoon. Vaak zijn ze uitgerust met een koordje, waarmee je het toestel om je nek kunt hangen. Ook zijn deze meestal beter bestand tegen regen.

Een gps-ontvanger voor wandelaars kost al gauw 100 tot 150 euro. Geavanceerde toestellen kosten een veelvoud. Het verschil met goedkopere modellen zit niet zozeer in de kwaliteit, maar in extra gebruiksmogelijkheden. Als je een bepaald model op het oog hebt, loont het zeker de moeite om prijzen te vergelijken. Het kan je tientallen euro’s of zelfs meer besparen.

Wil je eerst vrijblijvend wat experimenteren voordat je zo’n toestel koopt? Je kunt ook gps-ontvangers huren bij Staatsbosbeheer en verschillende buitensportwinkels. Een ideale manier om een idee te krijgen van welke gebruikersmogelijkheden voor je belangrijk zijn.

Verreweg het bekendste merk is Garmin. Een andere naam om op te letten is Magellan.

Natuurlijk zijn er nog meer producenten van goede gps-ontvangers. Onderstaande links leiden je naar hun websites en naar ervaringen van gebruikers.

Enkele punten om op te letten bij de aankoop:

  • Hoe ligt het toestel in de hand? Kun je het toestel bedienen met dezelfde hand als waarmee je het toestel vasthoudt?
  • Is het scherm duidelijk afleesbaar? Is het ook afleesbaar in het donker?
  • Hoeveel waypoints en tracks kan het toestel opslaan?
  • Welke extra functies heeft het allemaal?
  • Kun je de gps-ontvanger aansluiten op een pc, zodat je je tracks gemakkelijker kunt uitwisselen met anderen?
  • Hoeveel weegt het?
  • Hoe is de ontvangst in bosrijke gebieden? (Dit is natuurlijk niet in de winkel uit te proberen, maar hierbij kun je afgaan op ervaringen van anderen.)
  • Wat voor batterijen gaan erin? Wat is hun verwachte levensduur?
  • Is het toestel waterdicht?

Achtergrondinfo

In Europa gebruiken we nog steeds het Amerikaanse gps-systeem, Navstar geheten. Ook Rusland heeft een vergelijkbaar systeem met de naam Glonass. Dit systeem zendt echter uit op een andere frequentie, die onze gps-apparaten niet kunnen ontvangen.

Europa werkt intussen aan een eigen navigatiesysteem: Galileo. Galileo zal plaatsen tot 1 meter nauwkeurig kunnen localiseren; de burgerversie heeft een nauwkeurigheid van ‘slechts’ 10 meter. Galileo en Navstar zullen op elkaar worden aangesloten.

In principe bieden satellietsignalen voldoende houvast om de eigen positie tot op een paar meter nauwkeurig te berekenen. Maar er zijn situaties waardoor de afwijking kan oplopen tot meer dan tien meter, zoals bij atmosferische storingen en bij satellieten die – vanuit de ontvanger gezien – te dicht bij elkaar staan. Dit laatste noemt men een “ongunstige satellietgeometrie”. De meeste gps-ontvangers weten deze afwijking aardig in te schatten en geven een indicatie in de vorm van een estimated position error (EPE) of een (position) dilution of precision (DOP of PDOP).

Verder zou gps in oorlogstijd misschien riskant kunnen zijn. De gps-satellieten zijn namelijk eigendom van de Amerikaanse defensie. Oud-president Bush heeft in het verleden weleens de wens geopperd om gps te kunnen uitschakelen om de vijand zand in de ogen te strooien. In hoeverre dit een reëel gevaar is, valt echter met geen mogelijkheid te zeggen.

Satellietsignalen zijn relatief zwak en kunnen gemakkelijk worden gehinderd. In dichte bossen, in gebouwen en in smalle kloven is de kans groot dat je geen of slechts beperkt ontvangst hebt.

Verder speelt ook de gps-ontvanger zelf een rol. Als je die permanent aan hebt staan, kost dat veel batterijen. Heb je wel reservebatterijen bij de hand?

En hoe ervaren ben je zelf? Als je bijvoorbeeld de mapdatum of het coördinatenstelsel verkeerd instelt, zal de ontvanger een heel andere positie aangeven.

Meer informatie

www.gps-koopgids.nl
Een onafhankelijke wegwijzer voor het kopen van een gps-ontvanger, inclusief prijsinformatie en links naar leveranciers. De ingezonden reacties van gebruikers maken snel duidelijk wat de zwakke plekken zijn van elk toestel.
www.go-gps.nl
Veel praktische en helder geschreven informatie voor beginnende en gevorderde gps-gebruikers. Ook een globaal overzicht van gps-wandelroutes in Nederland.
gps.startpagina.nl
gps-software.startpagina.nl
Honderden gps-links overzichtelijk gerubriceerd, vooral interessant voor gevorderde gps-gebruikers.
www.gpshuren.nl
Overzicht van Nederlandse adressen om een gps-ontvanger te huren.
www.gpstracks.nl
Uitgebreide website waar je honderden gps-wandelroutes en waypoints van markante locaties in Nederland, België en Duitsland kunt downloaden.
www.gpswalking.nl
Meer dan 100 gedocumenteerde gps-wandelingen rond Eindhoven. Alle wandelingen zijn voorzien van foto’s en routebeschrijving.
GPSrondwandelingen
Vijftig wandelingen van 5 tot 20 km, hoofdzakelijk in Gelderland en Overijssel. Alle routebeschrijvingen kosten € 2,50 en zijn via de site te bestellen.

Auteur: Wessel Zweers

Liefhebber van wandelen, fietsen en kanovaren. Ervaren webmaster. Oprichter van Trek 11.