Wandelmogelijkheden

Wandelen in Italië

Italië brak voor het eerst door als wandelland door de opkomst van berghutten (refugio). De eerste hut (Capanna Vincent) dateert van eind 18e eeuw en was eigenlijk slechts bedoeld als onderkomen voor mijnwerkers. In hetzelfde gebied (Monte Rosa) werd rond 1850 een andere hut gebouwd voor wetenschappers. Tot 1900 verschenen her en der meer hutten. Ook werden jachthutten omgebouwd tot pensionachtige onderkomens. Hoewel de eerste bergbeklimmers al een eeuw eerder het nieuws haalden met hun pionierstochten, vormden vooral deze hutten de doorbraak naar een veel groter publiek.

Vele hutten worden beheerd door de Club Alpino Italiano (CAI), opgericht in 1865. Deze club ging zich ook al snel bezighouden met het markeren van paden. De CAI is in bijna anderhalve eeuw uitgegroeid tot een grote organisatie met meer dan 300.000 leden. Tegenwoordig krijgen ook ecologische problemen (milieuverontreiniging, erosie) volop aandacht.

Wandelroutes

Italië heeft niet zo’n uitgebreid en fijnmazig netwerk van langeafstandwandelroutes zoals verschillende West-Europese landen dat hebben. Toch kent het land wel een aantal wereldberoemde paden en zijn er in de meeste regio’s ook wel lokale routes. Sommige hebben een historische of religieuze achtergrond.

E1
De Europese wandelroute E1 loopt helemaal van Zweden naar Italië. Het Italiaanse deel begint bij het Lago Lugano, doorkruist de Povlakte en volgt verder de GEA tot Scapoli in Umbrië – kortom veel variatie. Meer informatie: Federazione Italiana Escursionismo. Zie verder de pagina E1.

Grande Traversata delle Alpi (GTA)
De GTA loopt van Viozene in Ligurië via Piemonte en Aosta naar Valle Anzasca, nabij de grens met Zwitserland. Het goede nieuws is dat er behoorlijk wat overnachtingsadressen langs deze route te vinden zijn. Het slechte nieuws is dat de GTA op sommige delen een extreem zware uitdaging vormt voor bergwandelaars – niet alleen door enorme hoogteverschillen, maar vooral door achterstallig onderhoud, waardoor de GTA op enkele plaatsen helemaal overgroeid zijn. Daarom raden we deze route zonder gedegen voorbereiding (reisverslagen, goede topokaarten, actuele informatie) beslist af. Meer info: Associazione Grande Traversata delle Alpi.

Grande Escursione Appenninica (GEA)
Een meer dan 400 km lange route die de Apennijnen in de lengterichting doorkruist. Meer info: zie de gelijknamige gids van Alfonso Bietolini en Gianfranco Bracci, met 1:30.000 kaarten.

Via Francigena
Deze oude pelgrimsroute loopt van Groot-Brittannië naar Rome. Zie de aparte pagina Via Francigena.

Via Appia
Van Rome naar Bari loopt de 500 km lange Via Appia, aangelegd in 312 voor Christus. De via is er nog en is gedeeltelijk ook wel te belopen, maar stukken zijn ofwel verdwenen ofwel verkeersweg geworden. Asfalt is dus niet te vermijden is, maar een avontuurlijke reis is gegarandeerd – zeker als je van cultuurhistorie houdt. Zie de aparte pagina Via Appia.

Via Vandelli
Na het huwelijk van Ercole Rinaldo, hertog van Modena en Maria Theresa Cybo uit Massa-Cararra, werd in 1739 een begin gemaakt met de aanleg van de Via Vandelli. Deze transapennijnse route verbond Modena met Marina di Massa aan de Ligurische kust. De bouw van deze 180 km lange en voor paarden en ezelkarren begaanbare route kwam in 1752 gereed volgens de plannen van de monnik Abate Domenico Vandelli. Meer dan 2000 arbeiders waren verantwoordelijk voor de aanleg van deze, in zijn tijd als heuse autobaan geldende, route. Voor een deel is de oude bestrating van grote stenen platen nog intact.
Vanwege de groeiende interesse voor historische routes kwam ook de Via Vandelli weer in de belangstelling van de lokale overheden van Emilia en Toscane. Zij waren dan ook verantwoordelijk voor het restaureren van het wegdek van de meest interessante gedeelten van de route.

Via Romea
Door het prachtige Italiaanse landschap loopt de achtste-eeuwse Via Nonantolana, een oude pelgrimsroute naar Rome. De route volgt het gedeelte van de vlakte van Bologna naar het in Toscane gelegen Pistoia. Je steekt de Apennijnen over, de bergketen die dwars door Italië loopt. Onderweg proef je in de dorpen en pelgrimsoorden die je passeert, niet alleen de sfeer van de eeuwenlange bonte geschiedenis, maar kun je ook genieten van de heerlijke Italiaanse keuken.

Sentiero Italia (SI)
Voor absolute doorlopers: de SI is een 5000 km (!) lange route in wording, die vanuit Triëst in een soort S-vorm via de Italiaanse Alpen en de Apennijnen naar Calabria in het uiterste zuiden moet lopen. Er is zelfs een verlenging via Sicilië en Sardinië gepland. Het totaal gaat 350 dagetappes omvatten, dus een jaar lopen! Meer informatie: Associazione Sentiero Italia.

Lokale paden
Bovenstaande langeafstandroutes zijn lang niet de enige wandelroutes. Italië telt duizenden lokale wandelroutes. Ze zijn te vinden in wandelgidsen, en staan vaak ook op topografische kaarten ingetekend.

Wandelkaarten

De topokaarten van Kompass – zowel 1:25.000 als 1:50.000 – dekken de meeste Italiaanse gebieden. Ze zijn verkrijgbaar bij reisboekhandels, maar ook wel in Italiaanse boekhandels en kiosken. Op deze kaarten staan ook wandelroutes ingetekend, maar onze ervaring is dat deze niet altijd even nauwkeurig zijn.

Kwalitatief beter, maar met veel beperkter dekking:

  • Tabacco (1:25.000, delen van de Italiaanse Alpen),
  • Edizioni Multigraph (Toscane en Apennijnen),
  • Istituto Geografico Centrale (1:25.000 en 1:50.000, westelijke Italiaanse Alpen),
  • Istituto Geografico Militare (1:25.000, Sardinie)

Overzichtskaarten:

  • Michelin: kaarten 428-433 (1:300.000), of heel Italië op kaart 988 (1:1.000.000),
  • Touring Club Italiano (TCI): 13 kaarten met schaal 1:200.000.

Wandeltijdschriften

Wandelaars die regelmatig Italië bezoeken en ook de taal enigszins beheersen, kunnen overwegen een abonnement te nemen op een van de volgende Italiaanse bladen.

  • Trekking (www.trekking.it)
    Routes, reportages en toeristische/cultuurhistorische achtergrondinformatie.
  • Montagna
    Nieuws en achtergronden over klimmen en bergsport.
  • Alp
    Eveneens gericht op bergsport. Fraaie foto’s.