GPS

Gps voor beginners

Wat is gps?

Gps is de afkorting van Global Positioning System, een draadloos navigatiesysteem waarmee je overal op aarde kunt bepalen waar je precies bent. Dit systeem bestaat uit 24 satellieten. Ze draaien op een hoogte van zo’n 20.000 km in een vaste baan om de aarde en zenden signalen uit. Gps bestaat sinds 1995 en vooral sinds 2000 zijn gps-toepassingen enorm populair geworden.

Wat is een gps-ontvanger?

Een gps-ontvanger is een handzaam toestel om satellietsignalen op te vangen. Met die signalen kan het apparaat uitrekenen waar je je precies bevindt.

De meeste gps-ontvangers kunnen nog veel meer. Ze berekenen bijvoorbeeld ook in welke richting je loopt, wat je snelheid is, hoeveel kilometer je tot nu toe hebt gelopen en hoe ver je nog hebt te gaan. De wat duurdere toestellen kunnen zelfs digitale kaarten opslaan. Een gps-ontvanger kan dus veel meer dan een kompas.

Waarom zou je gps gebruiken?

Gps was ooit ontwikkeld voor militair gebruik, maar tegenwoordig gebruiken vooral autorijders het om geen tijd te verliezen met het zoeken naar de weg. Ook bij wandelaars en fietsers is gps enorm handig om niet verkeerd te lopen. Maar bij hen is gps vaak meer dan moderne luxe: het zorgt ook voor extra veiligheid. En soms ook voor extra vermaak: dankzij gps zijn ook nieuwe hobby’s ontstaan, zoals Geocaching.

Wat zijn de voordelen van gps?

  • Handzaam: een doorsnee gps-ontvanger is niet veel groter dan een mobiele telefoon.
  • Veel navigatiemogelijkheden: gps geeft je veel meer informatie dan een kompas.
  • Extra hulpmiddel bij noodsituaties: bij dichte mist en noodweer kan gps mensenlevens redden.
  • Nieuwe gebruiksmogelijkheden: gps is handig om gelopen routes vast te leggen en uit te wisselen.

En wat zijn de nadelen?

  • Je moet wel even de tijd nemen om gps-navigatie onder de knie te krijgen.
  • Beperkt ontvangst: in sommige situaties kan een ontvanger geen verbinding krijgen met satellieten.
  • De kortste route is niet altijd de snelste route: een simpele gps-ontvanger houdt geen rekening met obstakels, zoals snelwegen, spoorlijnen, rivieren en bergen.
  • Niet altijd praktisch: als je met stokken wandelt (bijvoorbeeld bij Nordic Walking of wandelen in de bergen) kom je in feite een hand te kort.
  • Beperkte levensduur batterijen: als de ontvanger permanent is ingeschakeld, raken ze snel op. Dat kan vooral bij meerdaagse tochten lastig zijn.

Maar misschien wel het grootste nadeel van gps vind ik persoonlijk dat het bij sommige mensen kan leiden tot overmoed. Satellietnavigatie is handig, maar zonder kennis en ervaring heb je weinig aan een gps-apparaat. Als je je niet bewust bent van de nadelen, geeft gps je geen echte zekerheid, maar schijnzekerheid. Zorg dus altijd voor extra hulpmiddelen, zoals routebeschrijving of wandelgids, kaart, kompas en een mobiele telefoon.

Gps in de praktijk

Hoe snel is werken met gps te leren?

Een gps-ontvanger bedienen vraagt geen bijzondere wiskundige aanleg of andere talenten, maar het is wel iets ingewikkelder dan navigatie met kaart en kompas. Wat je vooral nodig hebt, is veel geduld. Koop geen gps-ontvanger vlak voordat je met vakantie gaat, maar ga er eerst af en toe een dagje mee oefenen. Neem de tijd om ermee vertrouwd te raken. En neem ook altijd de gebruiksaanwijzing mee – al ‘klikkend’ kom je aardig wat te weten, maar sommige opties zijn wat lastiger te vinden.

Hoe werkt een gps-ontvanger?

Gps-apparaten zijn er in soorten en maten, maar vrijwel overal vind je dezelfde basisfuncties terug. Allereerst het contact leggen: zodra je de ontvanger start, gaat deze op zoek naar satellieten. De allereerste keer kan dat 5 tot 10 minuten duren, daarna gaat dit veel sneller. Het apparaat onthoudt namelijk alle posities, zodat het de volgende keer gerichter kan zoeken.

Zodra alle beschikbare satellieten zijn gevonden, kun je de wandeling beginnen en die ondertussen via je gps-ontvanger volgen. Dit zijn de schermpjes van bijvoorbeeld een Garmin eTrex:

  • hoofdmenu: toegang tot o.a. basisinstellingen en opgeslagen routes;
  • satellietscherm: een schematisch weergegeven sterrenhemel met de plaatsen van alle satellieten en daaronder je huidige positie (in coördinaten en in hoogte);
  • kaartscherm: een kaartje met de tot nu gevolgde route en nabijgelegen plaatsen (je kunt in- en uitzoomen);
  • navigatiescherm: een soort kompas, met daaronder je huidige snelheid en koers (noord, oost, zuid, west);
  • tripcomputer: hoe laat is het, hoe lang heb je gelopen, hoe lang gepauzeerd, hoeveel kilometer afgelegd, je snelheid (gemiddeld en maximum).

Verder heeft een gps-ontvanger een aantal extra bedieningsknoppen om bijvoorbeeld te switchen tussen schermpjes, om in- en uit te zoomen en om de huidige positie op te slaan.

Wat zijn coördinaten?

Bij gps-navigatie draait alles om coördinaten, cijferreeksen die je exacte positie op aarde weergeven. Coördinaten zijn gebaseerd op twee belangrijke lijnen, zogeheten meridianen: de Greenwich-meridiaan (noord-zuid) en de evenaar (west-oost). Een voorbeeld: de plaats waar ik deze woorden schrijf, wordt weergegeven met de coördinaten N 52° 00,781′ O 004° 43,253′. Deze geheimtaal betekent niets anders dan de positie 52 graden plus bijna 1 minuut ten noorden van de evenaar en 4 graden plus ruim 43 minuten ten oosten van de Greenwich-meridiaan.

Wat zijn waypoints?

Waypoints, een enkele keer ook wel landmarks genoemd, zijn niets anders dan de coördinaten van bijzondere punten die je tijdens een wandeling passeert, bijvoorbeeld splitsingen, scherpe bochten, uitzichtpunten of de plek van een cache. Je kunt tijdens je wandeling zelf waypoints opslaan in het geheugen van je ontvanger, maar ook die van anderen nalopen.

Hoe kom ik aan waypoints?

Op verschillende manieren:

  • door ze tijdens je wandeling zelf op te slaan in je ontvanger;
  • door waypoints van anderen te downloaden van internet of van cd-rom en ze via je computer te uploaden naar je gps-ontvanger;
  • door ze zelf te berekenen aan de hand van topografische kaarten en een liniaal of kaarthoekmeter, en ze handmatig in te voeren in je ontvanger.

Wat zijn tracks?

Bij de meeste gps-ontvangers is het niet noodzakelijk om handmatig waypoints vast te leggen. Ze kunnen ook zelf automatisch de hele route registreren. Natuurlijk moet je je toestel wel de hele wandeling aan laten staan. Zo’n vastgelegde route noemt men een track. Een track zie je op je schermpje als een ononderbroken lijn.

Waar vind ik gps-wandelroutes?

Vooral op internet: zie de links onderaan de pagina.

Een gps-ontvanger kopen

Welke typen gps-ontvangers zijn er?

In computerwinkels kom je vooral gps-systemen voor automobilisten tegen. Het bekendste merk op dit gebied is natuurlijk TomTom. Deze zijn bedoeld voor inbouw in een auto, niet om tijdens een wandeling mee te nemen.

Voor fietsers en wandelaars zijn meer handzame modellen ontwikkeld, ongeveer zo groot als een mobiele telefoon. Vaak zijn ze uitgerust met een koordje, waarmee je het toestel om je nek kunt hangen. Ook zijn deze meestal beter bestand tegen regen.

Hoeveel kosten ze?

Een gps-ontvanger voor wandelaars kost al gauw 100 tot 150 euro. Geavanceerde toestellen kosten een veelvoud. Het verschil met goedkopere modellen zit niet zozeer in de kwaliteit, maar in extra gebruiksmogelijkheden. Heb je een bepaald model op het oog? Neem de moeite om prijzen te vergelijken. Het kan je tientallen euro’s of zelfs meer besparen.

Wil je eerst vrijblijvend wat experimenteren voordat je zo’n toestel koopt? Je kunt ook gps-ontvangers huren bij Staatsbosbeheer en verschillende buitensportwinkels. Een ideale manier om een idee te krijgen wat zo’n apparaat kan, en wat voor jou belangrijk is.

Wat zijn goede merken?

Verreweg het bekendste merk is Garmin. Een andere naam om op te letten is Magellan.

Natuurlijk zijn er nog meer producenten van goede gps-ontvangers. Onderstaande links leiden je naar hun websites en naar ervaringen van gebruikers.

Hoe kies ik een gps-ontvanger?

Enkele punten om op te letten bij de aankoop:

  • Hoe ligt het toestel in de hand? Kun je het toestel bedienen met dezelfde hand als waarmee je het toestel vasthoudt?
  • Is het scherm duidelijk afleesbaar? Is het ook afleesbaar in het donker?
  • Hoeveel waypoints en tracks kan het toestel opslaan?
  • Welke extra functies heeft het allemaal?
  • Kun je de gps-ontvanger aansluiten op een pc of laptop, zodat je je tracks gemakkelijker kunt uitwisselen met anderen?
  • Hoeveel weegt het?
  • Hoe is de ontvangst in bosrijke gebieden? (Dit is natuurlijk niet in de winkel uit te proberen, maar hierbij kun je afgaan op ervaringen van anderen.)
  • Wat voor batterijen gaan erin? Wat is hun verwachte levensduur?
  • Is het toestel waterdicht?

Achtergrondinfo

Hoe universeel is gps?

In Europa gebruiken we nog steeds het Amerikaanse gps-systeem, Navstar geheten. Ook Rusland heeft een soortgelijk systeem met de naam Glonass. Dit systeem zendt uit op een andere frequentie, die onze gps-apparaten niet kunnen ontvangen.

Europa werkt intussen aan een eigen navigatiesysteem: Galileo. Galileo zal plaatsen tot 1 meter nauwkeurig kunnen lokaliseren; de burgerversie heeft een nauwkeurigheid van ‘slechts’ 10 meter. Galileo en Navstar zullen op elkaar worden aangesloten.

Hoe nauwkeurig is gps?

In principe geven satellietsignalen je voldoende houvast om je eigen positie tot op een paar meter nauwkeurig te berekenen. Maar het kan voorkomen dat de afwijking oploopt tot meer dan tien meter, zoals bij atmosferische storingen en bij satellieten die – vanuit de ontvanger gezien – te dicht bij elkaar staan. Dit laatste noemen ze een “ongunstige satellietgeometrie”. De meeste gps-ontvangers weten deze afwijking aardig in te schatten en geven een indicatie in de vorm van een estimated position error (EPE) of een (position) dilution of precision (DOP of PDOP).

Verder zou gps in oorlogstijd misschien riskant kunnen zijn. De gps-satellieten zijn namelijk eigendom van de Amerikaanse defensie. Oud-president Bush heeft in het verleden weleens de wens geopperd om gps te kunnen uitschakelen om de vijand zand in de ogen te strooien. Maar in hoeverre dit een serieus gevaar is, is met geen mogelijkheid te zeggen.

Hoe betrouwbaar is een gps-ontvanger?

Satellietsignalen zijn relatief zwak en kunnen gemakkelijk worden gehinderd. In dichte bossen, in gebouwen en in smalle kloven is de kans groot dat je geen of slechts beperkt ontvangst hebt.

Verder speelt ook de gps-ontvanger zelf een rol. Als je die permanent aan hebt staan, kost dat veel batterijen. Heb je wel reservebatterijen bij de hand?

En hoe ervaren ben je zelf? Als je bijvoorbeeld de mapdatum of het coördinatenstelsel verkeerd instelt, zal de ontvanger een heel andere positie aangeven.

Meer informatie

Aanbevolen links

www.gps-koopgids.nl
Een onafhankelijke wegwijzer voor het kopen van een gps-ontvanger, inclusief prijsinformatie en links naar leveranciers. De ingezonden reacties van gebruikers maken snel duidelijk wat de zwakke plekken zijn van elk toestel.
www.go-gps.nl
Veel praktische en helder geschreven informatie voor beginnende en gevorderde gps-gebruikers. Ook een globaal overzicht van gps-wandelroutes in Nederland.
gps.startpagina.nl
gps-software.startpagina.nl
Honderden gps-links overzichtelijk gerubriceerd, vooral interessant voor gevorderde gps-gebruikers.
www.gpshuren.nl
Overzicht van Nederlandse adressen om een gps-ontvanger te huren.

Gps-wandelroutes

www.gpstracks.nl
Uitgebreide website waar je honderden gps-wandelroutes en waypoints van markante locaties in Nederland, België en Duitsland kunt downloaden.
www.gpswalking.nl
Meer dan 100 gedocumenteerde gps-wandelingen rond Eindhoven. Alle wandelingen zijn voorzien van foto’s en routebeschrijving.
GPSrondwandelingen
Vijftig wandelingen van 5 tot 20 km, hoofdzakelijk in Gelderland en Overijssel. Alle routebeschrijvingen kosten € 2,50 en zijn via de site te bestellen.

Auteur: Wessel Zweers

Liefhebber van wandelen, fietsen en kanovaren. Ervaren webmaster. Oprichter van Trek 11.